17 Ocak 2021

Maddenin Isı ile Etkileşimi

Maddenin Isı ile Etkileşimi

Çevremizde gördüğümüz tüm maddeler taneciklerden (atomlar) oluşmaktadır.
Maddeyi oluşturan tanecikler, madde içinde hareket (Titreşim, Öteleme ve Dönme) halindedirler.
Tanecikler bu hareketinden dolayı kinetik ve potansiyel enerjiye sahiptirler.
Taneciklerin kinetik ve potansiyel enerjileri toplamı maddenin iç enerjisini oluşturur.
Maddeler birbirine temas ettiklerinde iç enerjilerini birbirlerine aktara bilirler.
Maddenin Isı ile Etkileşimi

Isı Nedir ?

Sıcaklıkları farklı maddeler arasında iç enerjinin aktarımına ısı denir.
Isı enerjisi aktarımı sıcak maddeden soğuk maddeye doğru gerçekleşir.
Isı bir enerji türüdür, direkt ölçülemez.
Maddeler arasında alınan ya da verilen ısı kalorimetre kabı ile hesaplanabilir.
Birimi ise kalori (cal) ya da joule’dür (J).

Sıcaklık Nedir ?

Sıcaklık, maddelerin molekül başına düşen ortalama hareket enerjilerinin bir göstergesidir.
Sıcaklık bir enerji türü değildir.
Maddelerin sıcaklığı termometre ile ölçülür.
Sıcaklığın birimi Celcius’tur (Selsiyus). ‟°C” şeklinde gösterilir.
Not: Günlük yaşamda ısı ile sıcaklık kavramları karıştırılarak birbirlerinin yerine kullanılmaktadır.
Isı ve sıcaklık kavramları birbirleri ile ilişkili fakat farklı kavramlardır.
Örnek: İnsanların vücut ısısı 36,5 °C’tur cümlesi yanlış kullanımdır.
İnsanların vücut sıcaklığı 36,5 °C’tur cümlesi doğru kullanımdır.

Öz Isı Nedir ?

Öz ısı, bir maddenin 1 gramının sıcaklığını 1 °C değiştirmek için gerekli olan ısı miktarıdır.
Öz ısı, madde miktarına bağlı olmayıp maddenin cinsine bağlıdır.
Öz ısının birimi cal/g °C ya da J/g °C’tur.
Öz Isı
Tabloda görüldüğü gibi her saf maddenin öz ısısı birbirinden farklıdır.
Bu yüzden öz ısı, maddeler için ayırt edici bir özelliktir.
Not:Eşit kütleli farklı cins maddeler ısıtılıp soğutulduklarında;
1. Öz ısısı küçük olan maddenin sıcaklığı hızlı artar ve soğurken sıcaklığı hızlı azalır.
2. Öz ısısı büyük olan maddenin sıcaklığı yavaş artar ve soğurken sıcaklık yavaş azalır.

Soru 1: Eşit kütleli A, B ve C sıvıları özdeş ısıtıcılar ile eşit süre ısıtılıyor.
İlk ve son sıcaklıkları şekildeki gibi olan A, B ve C sıvılarının öz ısıları arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisi gibidir?

A) CA > CB > CC
B) CC > CB > CA
C) CA > CC > CB
D) CB > CA > CC


Cevabı Görmek İçin Tıklayınız.

Çözüm: Öz ısısı küçük olan maddenin sıcaklığı hızlı artar ve Öz ısısı büyük olan maddenin sıcaklığı yavaş artar. Cevap D’dir.


Not: Bir maddenin sahip olduğu ısı enerjisi; maddenin kütlesine, öz ısısına (cins) ve
sıcaklık değişimine bağlıdır.

1.Öz ısı, Sıcaklık ve Isı ilişkisi

Bir maddenin sahip olduğu ısı enerjisi maddenin cinsine (öz ısısı) bağlıdır.
Aynı sıcaklıkta ve aynı kütleye sahip farklı maddelerde;
1. Öz ısısı fazla olan maddenin sahip olduğu ısı enerjisi fazladır.
2. Öz ısısı az olan maddenin sahip olduğu ısı enerjisi azdır.
Bir maddenin sıcaklığını değiştirmek için verilmesi gereken ısı enerjisi madde cinsine (öz ısısı) bağlıdır.
Aynı kütleye sahip farklı maddelerde, Sıcaklığını eşit miktarda artırmak için;
1. Öz ısısı küçük olan maddeye daha az ısı enerjisi verilir.
2. Öz ısısı büyük olan maddeye daha fazla ısı enerjisi verilir.

Soru 2: Aynı kütleye sahip 80°C sıcaklığında olan X, Y ve Z cisimleri şekilde verilen kaplara katılıyor.
Öz ısı, Sıcaklık ve Isı ilişkisi

Şekilde verilen kaplarda bulunan suyun kütleleri aynıdır ve ilk sıcaklıklar 30°C dir.
Kapların içine X,Y ve Z cisimleri atıldıktan sonra meydana gelen sıcaklık değişimi aşağıdakilerden hangisi gibidir? (Cisimlerin öz ısıları Cx> Cz> Cy)

A) 1.Kap > 2.Kap > 3.Kap
B) 2.Kap > 3.Kap > 1.Kap
C) 3.Kap > 2.Kap > 1.Kap
D) 1.Kap > 3.Kap > 2.Kap

Cevabı Görmek İçin Tıklayınız.

Çözüm: Aynı sıcaklıkta Öz ısısı fazla olan maddenin sahip olduğu ısı enerjisi fazladır, Öz ısısı az olan maddenin sahip olduğu ısı enerjisi azdır. Cevap C’dir.

2.Kütle, Sıcaklık ve Isı ilişkisi

Aynı sıcaklıkta bulunan aynı cins maddelerden kütlesi fazla olanın ısı enerjisi fazladır, kütlesi az olanın ısı enerjisi azdır.
Farklı kütleye sahip maddenin sıcaklığını eşit miktarda artırmak için;
1.Kütlesi az olan maddeye daha az ısı enerjisi verilir.
2.Kütlesi fazla olan maddeye daha fazla ısı enerjisi verilir.

Soru 3: İlk sıcaklıkları ve kütleleri şekildeki gibi verilen kaplar özdeş ısıtıcılarla ısıtılmaktadır.
Kütle, Sıcaklık ve Isı ilişkisi
Kaplarda bulunan sular eşit süre ısıtılması sonucu sıcaklıklarını farklı çıkmasının nedeni aşağıdakilerden hangisi ile açıklanır ?
A) Maddelerin öz ısısının farklı olması
B) Maddelerin kütlelerinin farklı olması
C) Verilen ısı miktarının farklı olması
D) Isıtılma sürelerini farklı olması

Cevabı Görmek İçin Tıklayınız.

Çözüm: Bir Maddeye eşit miktarda ısı verildiğinde kütlesi çok olan maddenin sıcaklığı değişimi az olurken kütlesi az olan maddenin sıcaklık değişimi fazla olur.Cevap B’dir.


Deney Yöntemi

Bilimsel bilgiler yapılan deneyler yoluyla elde edilir.
Bir deney yapılırken belli değerler sabit tutularak diğerleri kontrol edilir.
Deney yapılırken Bağımsız değişken, bağımlı değişken ve kontrol değişkeni kullanılır.
Bağımsız Değişken: Deney sırasında değiştirilen değişkenlere bağımsız değişken denir
Araştırılmak istenen özelliğe bağımsız değişkendir.
Araştırma sorusu bağımsız değişkene göre sorulur.
Bağımlı Değişken: Bağımsız değişkenlere bağlı olarak değişen değişkenlere bağımlı değişken adı verilir.
Araştırmada elde edilen sonuç bağımlı değişkendir.
Kontrol Değişkeni: Deney sırasında değeri sabit tutulan değişkenlere kontrol değişkeni denir.
Kontrol değişkeni bazı özelliklerin deney sonucunu etkilememesini sağlar.

Soru 4: Bir Fen Bilimleri öğretmeni aşağıdaki sistemi kurarak deney yapmaktadır.
Bağımlı, Bagımsız Değişken
Deneyde kütleleri ve ilk sıcaklıkları aynı olan su ve zeytin yağını özdeş ısıtıcılarla ısıtıyor.
Belirli bir süre su ve zeytin yağı ısıtıldıktan sonra sıcaklıkları ölçüldüğünde zeytin yağının sıcaklık değişimi sudan fazla olduğu gözlenmektedir.
Bu deney ile ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır ?
A) Deneyde kontrol değişkeni madde miktarı, ilk sıcaklık ve verilen ısıdır.
B) Deneyin araştırma sorusu “her maddenin öz ısısı aynı mıdır?”
C) Maddelerin sıcaklık değişimi bağımlı değişkendir.
D) İlk sıcaklık ile son sıcaklık arasındaki fark bağımlı değişkendir.

Cevabı Görmek İçin Tıklayınız.

Cevap D'dir.


Hal Değişimi ve Grafik Yorumlama konu anlatımı için tıklayınız..

Hal Değişimi ve Grafik Yorumlama

Maddenin Hal Değişimi

Maddelerin; katı, sıvı ya da gaz hâlde bulunması, taneciklerinin birbirine yakın ya da uzak olmasına bağlıdır.
Maddelerin tanecikleri arasında çekim kuvvetinin fazla yada az olması taneciklerin birbirlerine yakınlığını belirler.
Tanecikler arası çekim kuvveti: Katı > Sıvı > Gaz şeklindedir.
Maddeler ısı aldıklarında taneciklerinin hareketliliği artar ve tanecikler arasındaki çekim kuvveti azalır.
Taneciklerin sahip oldukları hareket enerjisi: Gaz > Sıvı > Katı şeklindedir.
Maddenin çevreden ısı alarak yada vererek bir hâlden başka bir hâle geçmesine hâl değişimi denir.
Not: Saf maddeler hal değiştirirken sıcaklıkları sabittir ve hal değişimi bitene kadar değişmez.
Hal Değişimi
1.Erime: Katı bir maddenin çevreden ısı alarak sıvı hâle dönüşmesine erime denir.
2.Donma: Sıvı bir maddenin çevreye ısı vererek katı hâle dönüşmesine donma denir.
3.Buharlaşma: Sıvı maddenin çevreden ısı alarak gaz hâline geçmesine buharlaşma denir.
4.Yoğuşma: Gaz hâldeki maddenin çevreye ısı vererek sıvı hâle geçmesine yoğuşma denir.
5.Süblimleşme: Katı halindeki maddenin sıvı hâle geçmeden direkt gaz hâline geçmesi olayına denir.
6.Kırağılaşma: Gaz hâlindeki maddenin ısı vererek sıvı hâle geçmeden direkt katı hâle geçmesi olayına denir.

Sıcaklık Zaman Grafiklerini Yorumlama

LGS sınavında sıcaklık - zaman grafiklerinden soru çıkmaktadır, bu yüzden hal değişim olaylarındaki kavramlar grafik yorumları içinde verilmiştir.

A. Isınan Maddenin Sıcaklık- Zaman Grafiği

İçinde bir miktar -20°C buz bulunan bir kap, 120°C kadar ısıtılıyor ve Sıcaklık - Zaman grafiği şekildeki gibi çiziliyor.
Isınan Maddenin Sıcaklık- Zaman Grafiği


1.Isıtılan madde saf mıdır ?
· Saf maddeler hal değiştirirken sıcaklıkları değişmez, grafikte erime ve buharlaşma olaylarında sıcaklık sabittir. Bu madde saf maddedir.

2.Madde kaç kez hal değiştirmiştir?
Saf maddeler hal değiştirirken sıcaklıkları değişmez, Grafikte iki kez sıcaklık sabit kalmıştır.
· Madde 0°C’de eriyerek hal değiştirmiştir.
· Madde 100°C’de buharlaşarak hal değiştirmiştir.

3.Erime ve Kaynama Sıcaklığı nedir?
Erime Sıcaklığı: Saf katı maddenin ısı alarak erimeye başladığı sıcaklık değerine erime noktası denir.
·  Erime olayı 0°C’de gerçekleşmiştir, Erime Sıcaklığı 0°C dir.
Kaynama Sıcaklığı: Saf sıvı maddelerin ısı alarak kaynadığı sıcaklık değerine kaynama noktası denir.
·  Saf maddelerde kaynama gerçekleşirken sıcaklık değişmez, Kaynama sıcaklığı 100°C dir.
Not: Buharlaşma her sıcaklıkta olur, bu yüzden sıvılarda sıcaklığın sabit kaldığı nokta kaynama sıcaklığıdır.

4.Maddenin 0°C ve 100°C‘de neden Sıcaklığı sabittir ?
Erime Isısı: Erime sıcaklığında bulunan 1 gram katının tamamen sıvı hale geçmesi için verilen ısı miktarıdır.
· Madde 0°C’de aldığı ısıyı hal değişimi (erime ısısı) için kullanır.
Buharlaşma Isısı: Kaynama sıcaklığındaki 1 gram sıvının tamamen gaz hale geçmesi için verilen ısı miktarıdır.
· Madde 100°C’de aldığı ısıyı hal değişimi (buharlaşma ısısı) için kullanır.

5.Madde grafik üzerinde herhangi bir noktada hangi halde bulunur ?
· A–B aralığı: Katı halinde yani Buz dur.
·  B–C aralığı: Katı ve Sıvı halinde yani Buz + Su dur.
·  C–D aralığı: Sıvı halinde yani Su dur.
·  D–E aralığı: Sıvı ve Gaz halinde yani Su + Su buharı dır.
·  E–F aralığı: Gaz halinde yani Su buharıdır.

B. Soğutulan Maddenin Sıcaklık - Zaman Grafiği

İçinde bir miktar 120°C su buharı bulunan bir kap, -20°C kadar soğutuluyor ve Sıcaklık - Zaman grafiği şekildeki gibi çiziliyor.
Isı veren Maddenin Sıcaklık - Zaman Grafiği

1.Madde kaç kez hal değiştirmiştir?
Saf maddeler hal değiştirirken sıcaklıkları değişmez, Grafikte iki kez sıcaklık sabit kalmıştır.
·  Madde 100°C’de yoğuşarak hal değiştirmiştir.
·  Madde 0°C’de donarak hal değiştirmiştir.

2.Yoğuşma ve Donma Sıcaklığı nedir ?
Yoğuşma Sıcaklığı: Saf gaz maddenin ısı vererek yoğuşmaya başladığı sıcaklığa yoğuşma sıcaklığı denir.
· Yoğuşma olayı 100°C’de gerçekleşmiştir, Yoğuşma sıcaklığı 100°C’dir.
Donma Sıcaklığı: Saf sıvı maddenin ısı vererek donmaya başladığı sıcaklık değerine donma noktası denir.
· Donma olayı 0°C’de gerçekleşmiştir, Donma sıcaklığı 0°C’dir.
Not: Aynı saf maddenin erime ve donma sıcaklığı birbirine eşittir.

3.Maddenin 0°C ve 100°C‘de neden Sıcaklığı sabittir ?
Donma Isısı: Donma sıcaklığında bulunan 1 gram sıvının tamamen katı hale geçmesi için dışarıya vermesi gereken ısı miktarıdır.
· Madde 0°C’de dışarıya verdiği ısı hal değişimi (donma ısısı) için kullanır.
Not: Aynı saf maddenin erime ısısı ve donma ısısı birbirine eşitir.
Yoğuşma Isısı: Yoğunlaşma sıcaklığında bulunan 1 gram buharın tamamen sıvı hâle geçmesi için dışarıya vermesi gereken ısı miktarıdır.
·  Madde 100°C’de dışarıya verdiği ısı hal değişimi (yoğuşma ısısı) için kullanır.
Not: Aynı saf madde için buharlaşma ısısı ve yoğuşma ısısın birbirine eşittir.

4.Madde grafik üzerinde herhangi bir noktada hangi halde bulunur ?
·  A–B aralığı: Katı halinde yani Buz dur.
·  B–C aralığı: Katı ve Sıvı halinde yani Buz + Su dur.
·  C–D aralığı: Sıvı halinde yani Su dur.
·  D–E aralığı: Sıvı ve Gaz halinde yani Su + Su buharı dır.
·  E–F aralığı: Gaz halinde yani Su buharıdır.

Not: Her maddenin Erime ısısı , donma ısısı , buharlaşma ısı ve yoğuşma ısısı birbirinden farklıdır.
Not: Erime ısısı , donma ısısı , buharlaşma ısı ve yoğuşma ısısı birimi cal/g ya da J/g’dır.
Not: Her saf maddenin erime, donma, kaynama ve yoğuşma sıcaklığı birbirinden farklıdır.


10 Ocak 2021

8.Sınıf LGS Çıkmış Soru ve Cevapları

 8.Sınıf LGS Çıkmış Soru ve Cevapları

8.Sınıf LGS Çıkmış Soru ve Cevapları
8.Sınıf LGS Sınavı Çıkmış Soru ve Cevaplarını İndir.

 2021 LGS Soru ve Cevapları
  • Sayısal Bölüm Soru ve Cevapları
  • Sözel Bölüm Soru ve Cevapları
 2020 LGS Soru ve Cevapları
 2019 LGS Soru ve Cevapları
 2018 LGS Soru ve Cevapları


Tüm yıllara ait 8. Sınıf Fen Bilimleri, Türkçe, Matematik, Sosyal Bilgiler, Din Kültürü LGS Sınavı Çıkmış Soru ve Cevaplarını İndir.
8.Sınıf Bursluluk Sınavı Soru ve Cevapları

8.Sınıf Bursluluk Sınavı Soru ve Cevapları

8.Sınıf Bursluluk Sınavı Soru ve Cevapları

8. Sınıf   Parasız Yatılı ve  Bursluluk Sınavı Çıkmış Soru ve Cevaplarını İndir.




Tüm yıllara ait 8. Sınıf Fen Bilimleri, Türkçe, Matematik, Sosyal Bilgiler, Din Kültürü Parasız yatılı ve Bursluluk Sınavı çıkmış Soru ve Cevaplarını İndir.

7.Sınıf Bursluluk Sınavı Soru ve Cevapları

7.Sınıf Bursluluk Sınavı Soru ve Cevapları

7.Sınıf Bursluluk Sınavı Soru ve Cevapları

 7. Sınıf  Bursluluk Sınavı Çıkmış Soru ve Cevaplarını İndir.




Tüm yıllara ait 7. Sınıf Fen Bilimleri, Türkçe, Matematik, Sosyal Bilgiler, Din Kültürü Parasız Yatılı ve Bursluluk Sınavı çıkmış Soru ve Cevaplarını İndir.

6.Sınıf Bursluluk Sınavı Soru ve Cevapları

6.Sınıf Bursluluk Sınavı Soru ve Cevapları

 

6.Sınıf Bursluluk Sınavı Soru ve Cevapları

6. Sınıf  Bursluluk Sınavı Çıkmış Soru ve Cevaplarını İndir.




Tüm yıllara ait 6. Sınıf Fen Bilimleri, Türkçe, Matematik, Sosyal Bilgiler, Din Kültürü Parasız Yatılı ve Bursluluk Sınavı çıkmış Soru ve Cevaplarını İndir.

5.Sınıf Bursluluk Sınavı Soru ve Cevapları

5.Sınıf Bursluluk Sınavı Soru ve Cevapları

5.Sınıf Bursluluk Sınavı Soru ve Cevapları

5. Sınıf  Bursluluk Sınavı Çıkmış Soru ve Cevaplarını İndir.






Tüm yıllara ait 5. Sınıf Fen Bilimleri, Türkçe, Matematik, Sosyal Bilgiler, Din Kültürü Parasız Yatılı ve Bursluluk Sınavı çıkmış Soru ve Cevaplarını İndir.


9 Ocak 2021

Türkiye’de Kimya Endüstrisi

Kimya Endüstrisi

Birçok sektör için gereken ham maddeleri veya ara ürünleri üreten tesislerin tümüne kimya endüstrisi denir.
Kimya endüstrisi yeni ürünlerin ortaya çıkmasını sağlar.
Kimya endüstrisi diğer endüstri kollarının gelişmesini sağlar.
Kimya endüstrisi ülkenin gelişmişlik seviyesinin bir göstergesidir.
Günlük yaşamda kullandığımız bir çok ürün kimya endüstrisi çalışmaları sonucu üretilmiştir.
Türkiye’de Kimya Endüstrisi
Kimya endüstrisi çalışma alanları;
1.Temizlik ürünleri
2.Gıda ürünleri
3.Boya ürünleri
4.Kozmetik ürünleri
5.Sağlık ve ilaç ürünleri
6.Otomotiv ürünleri
7.Tarım ürünleri
8.Petrol ürünleri
9.Laboratuvar kimyasalları gibi bir çok alanda çalışmaktadır.

Türkiye’de Kimya Endüstrisi

Cumhuriyetten önce temizlik maddeleri üreten işletmeler vardı.
Türkiye'de kimya endüstrisi Cumhuriyetin ilanından sonra artmıştır.
1950 yılına kadar devlet kimya endüstriyi desteklemek için fabrikalar açmıştır.
1950 yılından sonra özel sektör kimya endüstri alanında yatırıma yönelmiştir.
1911 → İlk çimento fabrikası açıldı.
1921 → Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu
1923 → Şeker Fabrikası
1962 → Kütahya Azot Sanayisi
2000'li yıllarda küçük ve orta boy fabrikalar açılmıştır.

Ülkemizin Kimya Endüstrideki Yeri

Türkiye kimya sektöründe ithalata bağımlı bir ülkedir..
Kullanılan ham maddenin yüzde %70’i ithal edilmekte, %30’u yerli üretimle karşılanmaktadır.
Türkiye kimya sektöründe gelişmemiş ülkedir ama gelişime de açık ülkelerdendir.
Türkiye’de Kimya Endüstrisi
Grafikten anlaşılacağı üzere ithalatımız ihracatımızdan daha fazla gerçekleşmektedir.
Kimya Sektöründe en çok ithal ettiğimiz ürünler:
1.Mineral yakıtlar ve yağlar
2.Plastik ve plastikten mamul eşyaları
3.Organik kimyasallar
4.Eczacılık ürünleri
5.Kauçuk ve kauçuktan eşyalar.
En fazla kimyasal ürünleri ithal ettiğimiz ülkeler; Rusya, Almanya, İtalya ve Hindistan’dır.

Kimya Sektöründe en çok İhraç ettiğimiz ürünler:
1.Plastik ve plastikten mamul eşyalar.
2.Mineral yakıtlar ve yağlar.
3.Kauçuk ve kauçuktan eşyalar.
4.İnorganik kimyasallar.
5.Eczacılık ürünleri.
En fazla kimyasal ürünleri ihraç ettiğimiz ülkeler;ABD, Almanya, Mısır, Irak ve İspanya dır.
Grafikten de anlaşılacağı gibi aynı ürünleri hem ithal, hem de ihraç etmekteyiz.
Kimya sektörünün illere göre dağılımı; %38,6’sı İstanbul, %6,6’sı İzmir, %6,5’i Ankara, %5,4’ü Bursa’da yer almaktadır.
Türkiyede Kimya Endüstrisi illere göre dağılımı

Kimya sektöründe faaliyet gösteren tesislerin yaklaşık %96’sı küçük ölçekli, %2,5’i orta ölçekli ve %1,5’i büyük ölçekli işletmelerdir.

Kimya Endüstrisine Katkı Sağlayan Kuruluşlar

1.Tübitak MAM
Parmak izi belirleme tozu, İlaç, kömür, enerji gibi pek çok alanda çalışmalar yapmaktadır.

2.Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu
Silah, mühimmat, patlayıcı, TSK ihtiyaçları gibi birçok ürünün üretimini gerçekleştir.

3.Ulusal Bor Araştırma Enstitüsü (BOREN)
Bor ürün ve teknolojileri geliştirmeye ve kullanımını yaygınlaştırmaya çalışan kurumdur.

4.Tüpraş
Türkiye'deki petrol rafineleri Tüpraş'a bağlı olarak çalışır.


2 Ocak 2021

Genleşme ve Büzülme

Isı Maddeleri Nasıl Etkiler

Isı alan maddelerin sıcaklıkları artar, ısı veren maddelerin sıcaklıkları azalır.
Maddeler ısı alıp verirken boy ve hacimlerinde değişmeler meydana gelir.
Isı alan maddelerin boyları uzar ve hacimleri artar.
Isı veren maddelerin boyları kısalır ve hacimleri azalır.
Genleşme ve Büzülme

1.Genleşme

Maddelerin ısı alarak hacimlerinin artmasına genleşme denir.
Maddeler genleşmesi için dışarıdan ısı almaları gerekir.
Genleşen maddelerin boyları uzar ve yüzey alanı genişler.
Genleşen maddelerin hacimleri artar ve kapladıkları alan artar.
Örnek: Yazın sıcak hava etkisiyle elektrik tellerinin uzayarak sarkması genleşmedir.

2.Büzülme

Maddelerin ısı vererek hacimlerinin azalmasına büzülme denir.
Maddelerin büzülmesi için dışarıya ısı vermeleri gerekir.
Büzülen maddelerin boyları kısalır ve yüzey alanı küçülür.
Büzülen maddelerin hacimleri azalır ve kapladıkları alan küçülür.
Örnek: Kışın soğuk hava etkisiyle elektrik tellerinin kısalarak gerginleşmesi büzülmedir.

Not: Elektrikli araçlarda kullanılan termostatlar genleşme ve büzülmeye göre çalışır.

Soru 1: Isı alan maddelerin boyları hacimleri artar, ısı veren maddelerin hacimleri azalır.
Aşağıdaki verilen örneklerden hangisi genleşmeye örnektir ?
A) Elektrik tellerinin yazın uzayarak sarkması.
B) Tren rayları arasındaki boşluğun kısın artması.
C) Sıcak suda bekleyen kavanoz kapaklarını kolay açılması
D) Sıcakta bekleyen futbol topunun şişmesi.

Cevabı Görmek İçin Tıklayınız.

Çözüm: Genleşen maddelerin boyu ve hacmi artar. Tren rayları arasındaki boşluğun artması rayların büzülmesi sonucu oluşur. Cevap B’dir.


Not: Maddenin katı, sıvı ve gaz hallerinin hepsinde genleşme ve büzülme görülür.

Katılarda Genleşme ve Büzülme

1.Tren rayları yazın genleşir, kışın büzülür o yüzden raylar arasına boşluk bırakılır.
2.Gözlüklerin çerçeveleri ısıtılarak genleşir cam takılır ve çerçeve soğuyarak büzülür cam çerçeveye sıkıca yerleşir.
3. Sıkışan kavanoz kapakları sıcak suda bekletilir, genleşme sonucu kapak kolayca açılır.

Sıvılarda Genleşme ve Büzülme

1. Termometrenin içindeki sıvı ısı alınca genleşir ve sıvı seviyesi yükselir, ısı verince büzülür ve sıvı seviyesi alçalır.

Gazlarda Genleşme ve Büzülme

1. Sıcak hava balonları içindeki hava ısınınca genleşir ve hacmi artar, hava ısı verince büzülür ve hacmi azalır. Balon genleşip büzülme sayesinde kontrol edilerek uçurulur.
2. Futbol Topu soğukta büzülür havası iner ve sıcakta genleşerek şişer.

Not: Her maddenin genleşme ve büzülme miktarı birbirinden farklıdır.
Bir madde ısıtıldığında ne kadar genleşiyorsa, soğutulduğunda da o kadar büzülür.


Soru 2:Aynı boyda alınan K, L ve M maddelerinin aynı ortamda ısıtma işleminden sonraki boyları aşağıdaki gibidir.

Genleşme ve Büzülme Soru

Bu maddelerde soğutma yerine soğutma işlemi uygulanırsa büzülme miktarları arasındaki ilişki nasıl olur?
A) M > K > L
B) L > K > M
C) L > M > K
D) M > L > K


Cevabı Görmek İçin Tıklayınız.

Çözüm: Bir madde ısıtıldığında ne kadar genleşiyorsa (M>K>L), soğutulduğunda da o kadar büzülür. Cevap B’dir.




1 Ocak 2021

Isı ve Sıcaklık

Isı ve Sıcaklık

Isı ve sıcaklık birbirleri ile ilişkili fakat farklı kavramlardır.
Günlük yaşamda kullanılırken Isı ile sıcaklık kavramları birbirleriyle karıştırılır. 
Isı ve Sıcaklık

Sıcaklık

Sıcaklık bir maddenin ne kadar sıcak yada soguk olduğunun gösteren bir ölçüdür.
Bir maddenin sıcaklık değeri termometreyle ölçülür.
Sıcaklığın birimi Celsius'tur (Selsiyus) ve “°C” şeklinde gösterilir.
Örnek: Bugün hava sıcaklığı 22 °C’tur.

Isı

Isı, sıcaklıkları farklı maddeler arasında alınan ya da verilebilen bir enerjidir.
Alınan ya da verilen ısı kalorimetre kabı ile hesaplanır.
Isı birimi olarak kalori (cal) veya Joule (J) kullanılır.
Isı enerjisi madde miktarıyla doğru orantılıdır.
Örnek: Aynı sıcaklıkta bulunan maddelerden miktarı fazla olanın ısı enerjisi fazladır.

Isı ile Sıcaklık Arasındaki İlişki
Sıcaklık, bir maddenin aldığı ya da verdiği ısı enerjisinin göstergesidir.
Isı alan maddenin sıcaklığı genellikle artar.
Isı veren maddenin sıcaklığı genellikle azalır.
Not: Saf maddeler hal değiştirirken ısı alıp verse de sıcaklığı değişmez.

Soru 1: Günlük yaşamda ısı ile sıcaklık bir biri ile karıştırılan kavramlardır.
Yukarıdaki açıklamaya göre verilen örneklerden hangisinde ısı ve sıcaklık yanlış kullanılmıştır?
A) Bu gün hava sıcaklığı 35°C dir.
B) Normalde vücut ısısı 37 °C dir.
C) Su 100°C sıcaklığa ulaştığında kaynar.
D) Oda sıcaklığı normalde 25°C dir.

Cevabı Görmek İçin Tıklayınız.

Çözüm: Sıcaklık birimi °C dir, Vücut ısısı değil vücut sıcaklığı olmalıdır. Cevap B’dir.


Isı ile Sıcaklık Arasındaki Farklar
1. Isı enerjidir, Sıcaklık enerji değildir.
2. Isı maddeler arasında alınıp verilebilir, Sıcaklık alınıp verilemez.
3. Bir maddenin ısısı doğrudan ölçülemez, sıcaklık doğrudan ölçülebilir.
4. Isı madde miktarına bağlıdır, Sıcaklık madde miktarına bağlı değildir.

Soru 2: Isı ve sıcaklık hakkında verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Isı bir enerji türüdür.
B) Sıcaklık termometre ile ölçülür.
C) Sıcaklık maddeler arasında alınıp verilebilir.
D) Isının birimi kaloridir.

Cevabı Görmek İçin Tıklayınız.

Çözüm: Sıcaklık maddeler arasında alınıp verilemez, Isı maddeler arasında alınıp verilir. Cevap C’dir.


Isı Alış Verişi

Sıcaklıkları farklı maddeler birbirlerine temas ettirildiğinde maddeler arasında ısı alış verişi olur.
Isı enerjisi sıcaklığı fazla olan maddeden sıcaklığı az olan maddeye doğru aktarılır.
Isı alış verişi maddelerin sıcaklıkları eşit olunca biter.
Isı veren maddenin sıcaklığı azalır, Isı alan maddenin sıcaklığı artar.

Isı Alış Verişi

Not: Sıcaklıkları eşit maddeler arasında ısı alışverişi olmaz.

Soru 3: Sıcaklıkları farklı özdeş X ve Y küpleri, şekildeki gibi birbirlerine temas ettirilerek bir süre bekleniyor.
Isı Alış verişi soru
Bu küpler ile ilgili aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Y ısı verir X ısı alır.
B) Isının akış yönü Y’ten X’ye doğrudur.
C) X, önce ısı verir sonra ısı.alır
D) X ve Y’nin son sıcaklıkları eşit olur.

Cevabı Görmek İçin Tıklayınız.

Çözüm: Isı alış verişi sıcaklık eşit olunca biter. Cevap C’dir.